Właściciele domów muszą przygotować się na zakaz. Od 2028 roku nie będzie można tak się dogrzewać. Grozi 5000 zł kary

13 godzin temu

Twój piec przez cały czas działa, ale za kilka ponad rok możesz już nie mieć prawa go rozpalić. Od 1 stycznia 2028 roku na całym Mazowszu nie będzie wolno używać kotłów na węgiel lub drewno klasy 3 i 4, a w dziewięciu powiatach wokół Warszawy rozszerzy się również zakaz palenia węglem. Za łamanie przepisów grozi choćby 5000 zł grzywny. Sprawdzamy, kto musi zmienić ogrzewanie, jakie są wyjątki i z jakimi wydatkami trzeba się liczyć.

Fot. Agnes Kantaruk / Shutterstock.

Od 2028 roku część kotłów trzeba będzie wyłączyć

Problem może dotyczyć także domu, w którym stary kocioł jest rozpalany tylko od czasu do czasu. Na co dzień ogrzewanie zapewnia gaz lub pompa ciepła, ale podczas większego mrozu właściciel dorzuca drewno do drugiego urządzenia, żeby obniżyć rachunki. Po wejściu zakazu takie okazjonalne korzystanie z kotła klasy 3 lub 4 również nie będzie dozwolone. Znaczenie ma to, jakie urządzenie pracuje i co jest w nim spalane. Sam argument, iż to jedynie dodatkowe ogrzewanie, nie daje zwolnienia z przepisów.

Termin wynika z mazowieckiej uchwały antysmogowej, przyjętej w 2017 roku i zmienionej w 2022 roku. To przepisy, które ustalają, z jakich urządzeń grzewczych i paliw można korzystać w regionie. Kolejny etap zacznie obowiązywać 1 stycznia 2028 roku i obejmie kotły na węgiel lub drewno klasy 3 i 4 w całym województwie mazowieckim. Oznacza to, iż sprawne urządzenie może wymagać zastąpienia innym źródłem ciepła. O dopuszczeniu do dalszego używania nie decyduje bowiem wyłącznie to, czy kocioł jest szczelny, ma przegląd i ogrzewa dom.

Klasa kotła mówi o tym, jakie wymagania dotyczące emisji zanieczyszczeń spełnia urządzenie. Informacji trzeba szukać na tabliczce znamionowej, czyli oznaczeniu umieszczonym na obudowie, oraz w instrukcji i dokumentacji producenta. Warto sprawdzić dokładny model, zamiast opierać się na pamięci albo zapewnieniu poprzedniego właściciela domu, iż piec jest „ekologiczny”. Osobna sprawa to najstarsze kotły, które nie spełniają choćby wymagań klasy 3. Ich używanie na Mazowszu jest zakazane już od 1 stycznia 2023 roku. Data 2028 nie daje im dodatkowego czasu.

Przejście z węgla na drewno nie uratuje kotła klasy 3 lub 4 przed wyłączeniem. Zakaz dotyczy również urządzeń opalanych drewnem, więc zmiana zawartości składu opału nie rozwiąże problemu. Inaczej należy oceniać nowoczesny kocioł na drewno lub pellet, spełniający wymagania dopuszczające jego użytkowanie. Przepisy nie wprowadzają od 2028 roku powszechnego zakazu ogrzewania drewnem ani obowiązku zamontowania pompy ciepła. Najpierw trzeba ustalić parametry własnego urządzenia, a dopiero później wybierać jego ewentualnego następcę.

Dziewięć powiatów z zakazem palenia węglem

Tego samego dnia zacznie działać drugie ograniczenie, dotyczące rodzaju opału. Zakaz stosowania węgla kamiennego oraz paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem obejmie gminy w powiatach: grodziskim, legionowskim, mińskim, nowodworskim, piaseczyńskim, pruszkowskim, otwockim, warszawskim zachodnim i wołomińskim. Chodzi o całe wskazane powiaty, a nie wyłącznie o miejscowości położone najbliżej stolicy. W samej Warszawie taki zakaz obowiązuje już od 1 października 2023 roku. Uchwała przewiduje jednak wyjątki pozwalające części wcześniej uruchomionych urządzeń pracować dalej.

Dla mieszkańca podwarszawskiego domu oznacza to konieczność sprawdzenia dwóch rzeczy: czy wolno przez cały czas używać jego kotła oraz czy wolno spalać w nim węgiel. Samo spełnienie wymagań przez urządzenie nie przesądza jeszcze o dopuszczeniu paliwa. Nie pomoże również inna nazwa handlowa opału, o ile przez cały czas jest on węglem kamiennym lub paliwem wyprodukowanym z jego wykorzystaniem. Z kolei właściciel domu poza tymi dziewięcioma powiatami także powinien sprawdzić klasę kotła. Pozostawanie poza obszarem rozszerzanego zakazu węgla nie zwalnia z wojewódzkiego zakazu używania kotłów klasy 3 i 4.

Mapa powiatów, które obejmie zakaz w 2028 roku. | Fot. Grafika stworzona przy pomocy AI, na podstawie danych dostarczonych przez redakcję.

Wyjątki: część właścicieli będzie mogła przez cały czas palić węglem

Pierwszy wyjątek dotyczy kotłów klasy 5, których użytkowanie rozpoczęto najpóźniej 10 listopada 2017 roku. Uchwała pozwala korzystać z nich do końca ich żywotności. Dla takich instalacji przewidziano również odstępstwo od zakazu węgla w Warszawie i dziewięciu wskazanych powiatach. Dlatego osoba posiadająca odpowiednio udokumentowany kocioł klasy 5, uruchomiony na przykład w 2016 roku, nie powinna zakładać, iż w 2028 roku będzie musiała go wyrzucić. Musi jednak mieć pewność co do klasy urządzenia oraz daty rozpoczęcia jego użytkowania.

Drugi wyjątek obejmuje instalacje spełniające wymagania ekoprojektu, czyli norm dotyczących między innymi emisji zanieczyszczeń i efektywności ogrzewania. Jeżeli ich użytkowanie rozpoczęto do 1 czerwca 2022 roku włącznie, mogą korzystać z odstępstwa od zakazu węgla do końca swojej żywotności. Taką datę wskazuje bezpośrednio treść uchwały zmieniającej przepisy. W praktyce właściciel zgodnego z ekoprojektem kotła węglowego, uruchomionego w 2021 roku w powiecie pruszkowskim, może znajdować się w innej sytuacji niż sąsiad, który uruchomił taki kocioł dopiero po tej dacie. Sama podobna konstrukcja urządzeń nie oznacza identycznych zasad ich dalszego używania.

W tych wyjątkach liczy się rozpoczęcie użytkowania instalacji, a nie sam rok produkcji widoczny na obudowie. Kupienie dziś używanego kotła z dawną datą produkcji nie daje automatycznie prawa do skorzystania z odstępstwa. Warto zachować dokumenty producenta, fakturę oraz potwierdzenie montażu lub uruchomienia. Trzeba też odróżniać klasę 5 od ekoprojektu: jedno oznaczenie nie zastępuje automatycznie drugiego. W razie niejasności dokumentację konkretnego modelu najlepiej pokazać gminnemu ekodoradcy. To pozwala ustalić sytuację przed zamówieniem wymiany za kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Co z kominkiem używanym tylko w chłodne wieczory?

Właściciele kominków nie powinni przenosić na swoje urządzenia zasad dotyczących klas kotłów. Kominek ogrzewający pomieszczenie podlega innym wymaganiom. Na Mazowszu już od 2023 roku powinien spełniać wymagania ekoprojektu albo być wyposażony w rozwiązanie ograniczające emisję pyłu do wymaganego poziomu. Nie każdy stary wkład kominkowy można więc legalnie rozpalać do końca 2027 roku, a jednocześnie nie każdy kominek trzeba będzie wtedy wymienić. Decydują parametry urządzenia i ewentualnego doposażenia, które trzeba potwierdzić dokumentami.

Także przy kominku znaczenie ma paliwo. Na terenie województwa nie wolno spalać biomasy o wilgotności przekraczającej 20 proc., co obejmuje zbyt mokre drewno. Sam fakt, iż polana pochodzą z własnej działki, nie przesądza o możliwości ich użycia. Sporadyczne rozpalanie również nie usuwa wymagań wobec urządzenia i opału. Kto korzysta z kominka kilka razy w sezonie, powinien sprawdzić jego dokumentację tak samo jak osoba, która regularnie ogrzewa nim dom. Nie trzeba natomiast traktować daty 2028 jako końca wszystkich domowych kominków.

5000 zł kary to nie zwykły mandat

Za naruszenie uchwały antysmogowej można dostać mandat do 500 zł, a gdy sprawa trafi do sądu, grzywna może sięgnąć 5000 zł. Ta druga kwota jest górną granicą kary sądowej, a nie stałą opłatą naliczaną każdemu właścicielowi starego pieca. Kontrola może obejmować zarówno urządzenie grzewcze, jak i spalane paliwo. Prowadzą ją między innymi strażnicy miejscy lub gminni oraz upoważnieni pracownicy urzędu gminy. Właśnie dlatego dokumenty kotła mogą okazać się równie istotne jak to, co w danej chwili znajduje się w palenisku.

Zapłacenie kary nie daje zgody na dalsze korzystanie z zakazanego ogrzewania. Po 1 stycznia 2028 roku rozpalenie kotła klasy 3 lub 4 przez cały czas będzie naruszeniem przepisów, choćby o ile właściciel został wcześniej ukarany za to samo zachowanie. Nie pomoże również tłumaczenie, iż kupiony opał musi zostać zużyty. Z punktu widzenia domowego budżetu odkładanie decyzji może więc oznaczać dwa wydatki: karę oraz koszt dostosowania ogrzewania, którego i tak trzeba będzie dokonać, o ile dom ma być dalej ogrzewany zgodnie z prawem.

Ile kosztuje wymiana i ile może pokryć dotacja?

Ceny samych urządzeń pokazują, dlaczego przygotowania warto zacząć wcześniej. W ofercie producenta Kostrzewa kocioł pelletowy Mini Bio B NE o mocy 10 kW ma cenę katalogową 14 600 zł brutto, a w promocji obowiązującej od 6 listopada do 8 grudnia 2026 roku, z możliwością wcześniejszego wyczerpania zapasów, kosztuje 10 600 zł. Z kolei w sklepie firmowym Hewalex zestaw z pompą ciepła PCCO MONO 9, zbiornikiem ciepłej wody i buforem jest wyceniony na 35 055 zł. To przykłady ofert konkretnych urządzeń, a nie średnie ceny dla całego rynku ani wyceny wymiany ogrzewania w każdym domu.

Do zakupu dochodzi montaż, demontaż starego źródła ciepła oraz potrzebne przeróbki. Przy kotle na pellet trzeba sprawdzić między innymi komin i miejsce na paliwo. Przy pompie ciepła znaczenie mają zapotrzebowanie domu na ciepło, istniejące grzejniki, instalacja elektryczna i sposób przygotowania ciepłej wody. W jednym budynku zakres prac będzie niewielki, w innym konieczna okaże się szersza modernizacja. Dlatego ofertę warto zamówić z rozpisaniem wszystkich kosztów. Niska cena urządzenia w reklamie kilka mówi, jeżeli później trzeba osobno dopłacić za osprzęt i dostosowanie kotłowni.

Część wydatków może pokryć program Czyste Powietrze. Według zasad obowiązujących w listopadzie 2026 roku przewidziano wsparcie do 40, 70 albo 100 proc. kosztów uznawanych przez program, zależnie od spełnienia jego warunków, w tym dochodowych. Dla pompy ciepła powietrze-woda o podwyższonej efektywności maksymalne kwoty dotacji wynoszą odpowiednio 14 080 zł, 24 640 zł i 35 200 zł. Są to limity pomocy, a nie cennik urządzeń. Najwyższy poziom wsparcia nie przysługuje wszystkim, a podatek VAT nie jest kosztem pokrywanym dotacją. Nie należy więc zakładać, iż hasło „do 100 proc.” oznacza sfinansowanie dowolnej faktury w całości.

Przed podpisaniem umowy z wykonawcą warto zgłosić się do punktu programu w gminie i ustalić, czy dom, jego właściciel oraz planowany zakres prac spełniają warunki pomocy. Znaczenie mają również wymagany audyt energetyczny, dokumentacja i wybór urządzenia dopuszczonego do dofinansowania. Audyt powinien pomóc ustalić, ile ciepła potrzebuje budynek i jakie prace mają sens, zamiast dobierać nowy piec wyłącznie według mocy starego. Potwierdzona możliwość uzyskania dotacji oraz pełna wycena montażu dają znacznie lepszy obraz wydatków niż obietnica sprzedawcy, iż „wszystko zwróci program”.

Co sprawdzić teraz, żeby nie zostać bez ogrzewania?

Najlepiej zacząć od własnej kotłowni i dokumentów urządzenia. Zdjęcie tabliczki znamionowej, dokładna nazwa modelu oraz potwierdzenie uruchomienia pozwolą ustalić, czy kocioł obejmie zakaz, czy może korzysta on z wyjątku. Mieszkańcy dziewięciu powiatów wokół Warszawy powinni dodatkowo sprawdzić możliwość dalszego spalania węgla. jeżeli dokumenty zaginęły, warto zwrócić się do producenta lub firmy, która montowała ogrzewanie. Wydawanie pieniędzy na nowy kocioł przed wyjaśnieniem tej sprawy może okazać się niepotrzebne, ale odkładanie jej do zimy 2027/2028 grozi koniecznością organizowania wymiany w najmniej dogodnym momencie.

Jeżeli urządzenie rzeczywiście trzeba zastąpić, kolejny krok to porównanie rozwiązań odpowiednich dla konkretnego domu i możliwości uzyskania pomocy. Znaczenie ma nie tylko kwota na fakturze za montaż, ale także późniejsze rachunki, dostępność paliwa i obsługa ogrzewania. Warto poprosić o kilka pełnych ofert, obejmujących konieczne przeróbki, oraz zaplanować prace poza okresem największych mrozów. Na 1 stycznia 2028 roku trzeba przygotować działające, dozwolone ogrzewanie. Samo złożenie zapytania o cenę czy planowanie wymiany nie zmienia terminu wejścia zakazu.

Idź do oryginalnego materiału