Polska strategia CCUS trafiła do resortu klimatu

5 godzin temu

Grupa Robocza ds. Strategii zakończyła prace nad uzgodnionym projektem „Polskiej strategii w zakresie wychwytu, transportu, wykorzystania i składowania dwutlenku węgla (CCUS) do roku 2040 z perspektywą do 2050”. Dokument w wersji 1.3, wraz z załącznikami A–D, trafił 6 lipca do Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Obejmuje on cały łańcuch wartości CCUS, a jego zapisy odnoszą się również do sektora bioenergii.

Diagnoza zawarta w dokumencie jest jednoznaczna. W Polsce nie funkcjonuje w tej chwili żaden komercyjny element łańcucha wartości CCUS i ani jeden projekt w tym łańcuchu nie uzyskał ostatecznej decyzji inwestycyjnej. Nie ma rurociągów dedykowanych transportowi CO2, terminali eksportowych ani wyznaczonego operatora sieci.

Jednocześnie potencjał rozwoju rynku jest znaczący. Krajowe emisje objęte systemem EU ETS wyniosły w 2025 r. ok. 145 mln t, a według rejestru E-PRTR 92 zakłady emitują rocznie ponad 100 tys. t CO2 każdy. Pojemność geologiczna składowania dwutlenku węgla szacowana jest na ok. 15 mld t. Czerwcowe rozporządzenie dopuszcza lokalizowanie kompleksów składowania na 18 obszarach – 17 lądowych i jednym w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej Bałtyku.

Presja regulacyjna wobec polskich przedsiębiorstw emitujących duże ilości dwutlenku węgla narasta, a przepisów wciąż brakuje

Presja regulacyjna narasta. Rozporządzenie NZIA¹ zobowiązuje polskie podmioty wydobywcze z Grupy ORLEN S.A. do zapewnienia zdolności zatłaczania 4,26 mln t CO2 rocznie. Na trzeci kwartał 2026 r. Komisja Europejska zapowiedziała pakiet legislacyjny dotyczący rynku i infrastruktury CO2, obejmujący transport transgraniczny, dostęp stron trzecich i standardy jakości strumienia.

Dokument wypracowany, a nie zamówiony

Strategia nie powstała jako opracowanie eksperckie zlecone jednemu wykonawcy. Jest efektem prac prowadzonych nieprzerwanie od marca 2025 r., kiedy z inicjatywy Ministerstwa Klimatu i Środowiska ponad 40 podmiotów – koncerny przemysłowe, potencjalni operatorzy infrastruktury, stowarzyszenia branżowe, instytuty badawcze i uczelnie – podpisało list intencyjny dotyczący rozwoju technologii wychwytu, składowania i wykorzystania CO2. Powołano wówczas trzy grupy robocze: ds. komunikacji, ds. regulacji i finansowania oraz ds. strategii.

Kolejne wersje dokumentu powstawały w trybie otwartego, wielorundowego uzgadniania. Uwagi zgłoszone do poprzednich wersji strategii zostały w przeważającej części rozstrzygnięte w wersji 1.3 – dotyczyły m.in. realistycznego harmonogramu obowiązków wynikających z NZIA, kwestii Protokołu Londyńskiego, aktualizacji stanu prawnego po zmianie rozporządzenia lokalizacyjnego, statusu rurociągów bezpośrednich oraz samego modelu rozwoju klastrów i hubów CCUS w Polsce.

Efektem jest dokument zawierający postulaty interesariuszy całego łańcucha wartości w wymiarze strategicznym – na poziomie kierunków, celów i horyzontów czasowych. Tam, gdzie nie udało się wypracować wspólnego stanowiska, Strategia nie tworzy pozornego konsensusu.

Cztery wymiary działań

Strategia opiera się na czterech powiązanych wymiarach.

Wymiar I: Technologie – obejmuje rozwój wychwytu, transportu, składowania i wykorzystania CO2. Wskazano w nim cztery potencjalne klastry: Południowy (największy, obejmujący cement, wapno, chemię, stal i miedź), Wschodni, Centralny oraz Północny, traktowany jako potencjalny hub eksportu drogą morską.
Wymiar II: Regulacje – przewiduje ustawę CCUS, uproszczenie procedur administracyjnych, piaskownicę regulacyjną, system MRV/CRCF oraz ustanowienie operatorów sieci transportowej z zasadą dostępu stron trzecich.
Wymiar III: Finansowanie – koncentruje się na krajowym mechanizmie wsparcia, kontraktach różnicowych CCfD, funduszach unijnych i mobilizacji kapitału prywatnego.
Wymiar IV: Społeczeństwo – dotyczy kompetencji, kadr, akceptacji społecznej, aktywizacji samorządów i klastrów.

Harmonogram podzielono na trzy fazy: uruchomienie rynku (2027–2030), skalowanie i integrację (2030–2040) oraz konsolidację i komercjalizację (2040–2050). Kamienie milowe to uchwalenie ustawy CCUS i wyznaczenie operatora sieci do 2027 r., regulacje CCfD i system MRV dla składowania do 2028 r., złożenie wniosków koncesyjnych odpowiadających 4,26 mln t rocznie do 2030 r. oraz osiągnięcie tej zdolności operacyjnie do 2035 r. Wskaźniki monitoringu zakładają wzrost zdolności wychwytu z co najmniej 1 mln t w 2030 r. do co najmniej 20 mln t w 2040 r.

Bioenergia i emisje ujemne

Priorytetem Strategii pozostają sektory z emisjami procesowymi. Wizja strategiczna obejmuje jednak wprost rozwój technologii pochłaniania – BECCS (BioEnergy Carbon Capture and Storage) i DACCS (Direct Air Capture and Storage), wpisanych w unijne ramy certyfikacji usuwania CO2 (CRCF). Cel 1.1 zakłada zbudowanie do 2040 r. podstaw dla technologii emisji ujemnych, począwszy od projektów BECCS w energetyce zawodowej i ciepłownictwie systemowym opartych na biomasie stałej. Służy temu działanie T.2 – program pilotowy BECCS i DACCS na lata 2029–2040, powiązany z polityką biomasową i dyrektywą RED III. W wymiarze III przewidziano preferencyjne traktowanie projektów BECCU (Bioenergy Carbon Capture and Utilisation), wykorzystujących biogeniczny CO2 jako surowiec. Skalę potencjalnego rozwoju BECCS szacuje załącznik analityczny D, opracowany przez Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych KOBiZE. W scenariuszu głównym BECCS osiąga w 2050 r. ok. 2 GW mocy elektrycznej – ok. 4% krajowej produkcji energii elektrycznej, ale blisko 13% produkcji z jednostek niezależnych pogodowo.

8. Konferencja Biomasa i paliwa alternatywne
Grudziądz, 6-7 października 2026 r.

Łączny wychwyt sięga ok. 19,3 mln t CO2 rocznie, z czego blisko 70% przypada na elektrociepłownie. Zapotrzebowanie na biomasę przy tej skali wynosi ok. 200 PJ rocznie, wyłącznie ze źródeł krajowych spełniających kryteria zrównoważonego rozwoju. Jednostkowe koszty wychwytu w BECCS rosną z ok. 80–130 EUR/t CO2 w 2040 r. do ok. 170–200 EUR/t w 2050 r., przy czym niższe wartości dotyczą elektrociepłowni. Próg opłacalności analiza sytuuje ok. 2040 r., przy cenach uprawnień powyżej 100–150 EUR/t. Istotne są też dwa założenia rozliczeniowe: za emisję ujemną uznaje się ok. 70% bezpośredniej emisji jednostki biomasowej – po uwzględnieniu emisji cyklu życia biomasy według załącznika VI do RED III – a w dostępie do składowisk przyjęto pierwszeństwo przemysłu przed BECCS i DACCS.

Kwestie pozostawione ustawie

Część uwag o charakterze regulacyjnym i finansowym celowo nie została rozstrzygnięta na poziomie Strategii, ponieważ jest w tej chwili przedmiotem prac nad ustawą CCUS. Grupa Robocza wniosła o ich uwzględnienie w dalszych pracach resortu. Dotyczą one m.in. docelowego modelu operatorstwa sieci CO2 i relacji między operatorem szkieletowym a operatorami hubowymi, zakresu wdrożenia zasady TPA, alokacji ryzyk rozwoju infrastruktury (w tym mechanizmów typu ship-or-pay), sposobu wyboru beneficjentów CCfD, charakteru funduszu gwarancyjnego, taryf zatwierdzanych przez Gargamela URE, a także jednoznacznego wyłączenia CO2 kierowanego do składowania spod reżimu ustawy o odpadach.

Dla sektora bioenergetycznego najważniejszy jest postulat prawnego rozróżnienia redukcji emisji (CCS) i usuwania CO2 (BECCS, DACCS oraz inne aktywności CRCF) wraz z doprecyzowaniem krajowego rejestru certyfikatów i jego relacji do systemu MRV. Bez tego rozstrzygnięcia oraz bez włączenia emisji ujemnych do EU ETS jednostki BECCS ponoszą koszt wychwytu, nie uzyskując przychodu za pochłonięty CO2.

Dalsze kroki

Grupa Robocza zwróciła się do Ministerstwa o skierowanie dokumentu do uzgodnień wewnątrz- i międzyresortowych, konsultacji publicznych, a następnie o działania zmierzające do przyjęcia Strategii przez Radę Ministrów. Konsultacje publiczne będą momentem, w którym stanowisko poszczególnych branż – w tym biomasowej i ciepłowniczej – może realnie wpłynąć na ostateczny kształt zapisów dotyczących zrównoważonego rozwoju, dostępu do składowisk i rozliczania emisji ujemnych.

mgr inż. Tadeusz Chwoła

Zakład Transformacji Energetycznej Instytut Technologii Paliw i Energii

Dyskusja o CCS coraz wyraźniej wychodzi poza samo wychwytywanie i składowanie CO2. Coraz większego znaczenia nabiera dziś budowa całych łańcuchów technologicznych – od separacji ditlenku węgla, przez jego transport i magazynowanie, po ponowne wykorzystanie jako surowca. ITPE uczestniczy w projektach i inicjatywach rozwijanych wspólnie z partnerami naukowymi i przemysłowymi, obejmujących różne elementy tego systemu.

W projekcie CCTW+P2X (współfinansowanym przez UE) wychwycony CO2 będzie wykorzystywany do produkcji paliw syntetycznych, m.in. metanu i metanolu, a inne przedsięwzięcia podejmują m.in. temat emisji ujemnych, integracji procesowej czy nowych sposobów magazynowania energii (eCO2industry, HESS).

Takie podejście pozwala łączyć doświadczenia z obszaru CCS, CCU, wodoru i paliw syntetycznych. Przyszłość CCUS będzie budowana właśnie na styku technologii, kompetencji i współpracy – bo żadna pojedyncza instalacja ani instytucja nie jest w stanie samodzielnie sprostać temu wyzwaniu.

CHCESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ?
CZYTAJ MAGAZYN „BIOMASA I PALIWA ALTERNATYWNE”:

Tekst: dr inż. Paweł Gładysz, Przewodniczący Grupy Roboczej ds. Strategii CCUS, Gargamel Zarządu Stowarzyszenia CCUS Poland, Pracownik Wydziału Energetyki i Paliw Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie
Zdjęcie: Shutterstock